Η ανάγκη επανασύνδεσης τών Ελλήνων μέ τίς Πολιτισμικές αξίες των Προγόνων, είναι το κύριο μέλημα αυτού τού περιοδικού καί γιά μας, η μόνη ελπίς τής επιβίωσης τού Ελλήνιου Γένους. Η επαναπόκτηση τής Ελληνικής ταυτότητας καί η συνέχεια τής Πολιτισμικής ροής που βάναυσα διεκόπη καί επί 18 αιώνες αμείλικτα διώκονται, συκοφαντούνται καί αλλοιώνονται ή καταστρέφονται τά στοιχεία που τήν συνθέτουν, είναι ο αγώνας μας καί ο στόχος μας. Τέτοια στοιχεία, σχεδόν ελλείποντα σήμερα, είναι: Οι έννοιες τού Ήθους καί τής Αρετής. Τό τιμάν τά Πατρώα καί τά Ιερά. Ο σεβασμός στήν Φύση καί τόν Άνθρωπο καί η Ελευθερία, τό Μέτρον καί τό Κάλος που η πρώτη διδάσκει στόν δεύτερο. Η Θεοσέβεια τής Κοσμικής Αρμονίας κι η πολυδιάστατη λατρεία όλων τών εκφάνσεων αυτής. Όλα αυτά, καί πολλά άλλα, εν πλεγματώσι συνδεδεμένα καί εν Αρμονία καί εν Λόγω νοοδρώντα. Κι αυτό που δέν πρέπει νά ξεχνούμε (γιατί συχνά τό ξεχνούμε), όλα εν αενάω ροή. Τίποτε ακίνητο ή δογματικά απόλυτο! Όλα εν διαρκή εξελίξει!
Ένα βήμα πρός αυτήν τήν ανάγκη επανασύνδεσης, έχον άμεση σχέση μέ τόν καθημερινό βίο, είναι η δυνατότητα χρήσης τού Ελληνικού ημερολογίου. Σέ παραπλήσια σελίδα επαναδημοσιεύεται σχετικό άρθρο μου, στό 7o τεύχος (άνοιξη 1996) τού περιοδικού καί δέν χρειάζεται νά ξανααναφέρω όσα εκεί καταγράφονται. Τό εν χρήσει, σημερινό ημερολόγιο είναι κατά μεγάλη προσέγγιση, ακριβές καί εύχρηστο. Οι ονομασίες όμως τών μηνών είναι Ρωμαϊκές, ξένες πρός τόν Πολιτισμό μας, τά ήθη καί τίς παραδόσεις μας. Οι τέσσερις τελευταίοι, αριθμητικοί μήνες άλλωστε, είναι καί λανθασμένοι, αφού δηλώνουν τούς 7o, 8o, 9o καί 10o (!). Τό δικό μας ημερολόγιο έχει εύηχες, τής δικής μας γλωσσικής ιδιαιτερότητας, ονομασίες μηνών, άμεσα συνδεδεμένες μέ γιορτές τής Φύσης καί γιορτές τών ανθρώπων. Συνδεδεμένες μέ Πατρώες γιορτές Ελλήνων! Έχει πηγάσει κι εξακολουθεί νά είναι, κραδασμικά κι αρμονικά συνδεδεμένο, μέ δικές μας κυτταρικές, χωρικές καί ελευσιακές ιδιαιτερότητες.
Πρός αυτήν τήν κατεύθυνση, έγινε εφέτος μία αξιόλογη προσπάθεια, μέ τήν έκδοση ενός Ελληνικού ημερολογίου από τήν «Βιβλιοθήκη των Ελλήνων», τών εκδόσεων Γεωργιάδη. Τό αποτέλεσμα είναι, αισθητικά καί ποιοτικά, πολύ καλό, όπως άλλωστε όλες οι εκδόσεις αυτής τής αξιέπαινης, γιά τίς υπηρεσίες της πρός τήν Ελληνική παιδεία, εταιρίας. Παρά τήν φιλότιμη προσπάθεια όμως, προέκυψαν μοιραία, κάποια λάθη, πηγάζοντα από τήν προσήλωση (ορθή ιστορικά αλλά ανεδαφική λειτουργικά) στά σεληνιακά στοιχεία (Νουμηνίες) αυτού τού ημερολογίου κι από τήν σχετική ασυμβατότητά του μέ τήν σημερινή κατάσταση. Ο πρώτος μήνας, γιά παράδειγμα, ο Εκατομβαιών, στό ημερολόγιο αυτό, αρχίζει λανθασμένα στίς 6 Ιουνίου, ενώ - είτε δεχθούμε σάν αρχή του τήν δεύτερη ημέρα τής Νουμηνίας μετά τό θερινό ηλιοστάσιο, σύμφωνα μέ τήν παράδοση, είτε τήν ημέρα αμέσως μετά απ' αυτό, όπως εγώ προτείνω - θά έπρεπε νά αρχίζει μετά τίς 21 Ιουνίου. Στήν προσπάθεια υπερκέρασης τής ασυμβατότητας, χάθηκε (μάλλον, λόγω τού Ενιαυτού τού Μέτωνος) μία μέρα: Η14η (4η Μεσούντος) Σκιροφοριώνος. Όλοι οι μήνες, ακόμη κι ο Εμβόλιμος Ποσειδεών Β', έχουν λανθασμένα 30 ημέρες, ενώ τό ορθό γιά τούς «κοίλους» είναι 29.
Η αρχή τού έτους (όπως γράφω στό προηγούμενο άρθρο) διέφερε στίς Ελληνικές πόλεις. Γιά τήν Σπάρτη καί τήν Θήβα, είναι βέβαιο ότι ξεκινούσε μετά από Νουμηνία (νέα Σελήνη), μετά τήν Φθινοπωρινή ισημερία καί τό Χειμερινό ηλιοστάσιο, αντίστοιχα. Γιά τό Αττικό ημερολόγιο (τό οποίο συμφωνώ κι εγώ ότι πρέπει νά προτιμηθή), δέν είμαι απόλυτα βέβαιος από τήν έρευνά μου, ότι, μετά τήν μετατροπή τού Σόλωνος, άρχιζε από τήν Νουμηνία μετά τό Θερινό ηλιοστάσιο κι όχι αμέσως μετά από αυτό. Πολλές πηγές πάντως (μεταξύ αυτών καί ο αξιόπιστος Αθ. Σταγειρίτης στήν Ωγυγία του), επιβεβαιώνουν τήν πρώτη εκδοχή καί δέν είμαι σέ θέση νά επιχειρηματολογήσω γιά τό αντίθετο. Μέ αποδεκτή όμως αυτήν, ως ισχύουσα άποψη, θά κάνω κάποιους συλλογισμούς καί μία πρόταση.
Είναι γνωστό ιστορικά, ότι είχαν εντοπισθή από πολύ νωρίς οι αδυναμίες καί μερικές φορές αδιέξοδα, στήν αξιοπιστία αυτού τού ημερολογίου. Οι αδυναμίες προέκυπταν από τά σεληνιακά στοιχεία μιάς παραδοσιακής ή Θρησκειο-τελετουργικής συνέπειας καί τήν αδυνατότητα ακριβούς ένταξής τους σέ ένα ηλιακό ημερολόγιο, προϊόν μιάς επιστημονικής, αστρονομικής προσέγγισης. Έγιναν κατά καιρούς πάρα πολλές προσπάθειες βελτίωσης, από τούς Σόλωνα, Μέτωνα, Ευκτήμωνα, Κάλλιππο, Ίππαρχο καί τελικά τόν Σωσιγένη (45 π.Χ.), ο οποίος καί αφήρεσε τά σεληνιακά προβλήματα. Οι μετατροπές που απέβλεπαν σέ μία εξέλιξη, δέν θεωρούνταν ποτέ ούτε προσβλητικές, ούτε βλάσφημες τής παράδοσης, από τήν αδογμάτιστη καί δημιουργική Ελληνική σκέψη. Όλες οι προσπάθειες απέβλεπαν στόν ακριβέστερο συγχρονισμό τού σεληνιακού μέ τό ηλιακό ημερολόγιο. Ο εμβόλιμος μήνας που προσετίθετο (μέ απλές προσθήκες κάθε 2 ή 8 έτη, ή πιό πολύπλοκες επεμβάσεις κάθε 16 ή 19 ή 64 ή 76 ή ακόμη καί 304 έτη), διόρθωνε τό πρόβλημα σέ τακτά διαστήματα, αλλά προκαλούσε διαφοροποιήσεις ενδιάμεσα, στήν σταθερότητα τής σχέσης σεληνιακών φάσεων καί σεληνιακών μηνών. Η αρχή τών μηνών καί τού έτους από Νουμηνία, μετέτρεπε, στήν πράξη, όλες τίς εορτές καί επετείους, σέ κινητές, αντί τής ορθότητας τών σταθερών, τουλάχιστον για όσες είναι γενέθλιες, όπως αυτή τού Απόλλωνος, τήν 7η Θαργηλιώνος. Άποψή μου είναι, ότι κάποτε, η ανάγκη αποφυγής τών λαθών, θά έδινε -αν η ροή τού πολιτισμού δέν αποκόπτονταν- λύση, η οποία δέν μπορεί νά είναι άλλη από τήν παράκαμψη τών Νουμηνιών. Μόνο έτσι, μέ τήν προσθήκη τών εμβόλιμων 11 (12, κάθε δίσεκτο) ημερών κάθε χρόνο, κάθε εορτή ή επέτειος θά έπεφτε τήν ίδια, κατ' έτος, ηλιακή ημέρα. Είναι η μόνη λύση, πιστή στήν παράδοση (διαχρο-νίζοντας τό -ανά δεκαεννέα έτη περίπου- έτος όπου η Νουμηνία καί τό θερινό ηλιοστάσιο συμπίπτουν) καί τό εορτολόγιο αφ' ενός, καί εφαρμόσιμη γιά τήν σημερινή πραγματικότητα, τής αναγκαίας ακρίβειας αφ' ετέρου. Μέ τήν τήρηση τών Νουμηνιών, τό ημερολόγιο γίνεται σχεδόν απαγορευτικά δύσχρηστο, ακόμη κι από τούς πιό ένθερμους υποστηρικτές του. Είναι, κατά τήν άποψή μου, πιό σημαντικό, γιά μάς που θέλουμε τήν αναβίωση τών Ελληνικών εορτών, νά έχουμε γνώση συγκεκριμένων ημερομηνιών, εύκολα συγχρονιζό-μενων μέ τό ισχύον διεθνώς ημερολόγιο, γιά νά τηρούμε καί προγραμματίζουμε αυτές τίς εορτές, από τήν τόσο απόλυτη προσήλωση στήν παράδοση. Μιά παράδοση, άλλωστε, που ήταν διαφορετική (άρα όχι απόλυτη) από πόλη σέ πόλη καί που οι ίδιοι οι Αρχαίοι δέν είχαν δισταγμό, συχνά νά μετατρέπουν. Αν εκείνοι θεωρούσαν εαυτούς ελεύθερους και συνεπείς προς τήν δημιουργική, αείζωον καί αείνοον, Ελληνική σκέψη, νά πράττουν κάτι τέτοιο, γιατί εμείς θά πρέπει νά είμαστε Ελληνόξενα, δογματικοί; Μήπως επειδή «καήκαμε» από τίς πλαστογραφήσεις καί τίς παραχαράξεις, πρέπει «να φυσούμε το γιαούρτι»;
Η πρόταση λοιπόν πρός όλους τούς φορείς που ασχολούνται μέ τήν τιμή της αναβίωσης τών Πατρώων Αξιών, καί ιδιαίτερα πρός τίς εκδόσεις Γεωργιάδη, που ελπίζουμε ότι θά επαναλάβουν την φιλότιμη έκδοσή τους, είναι: α) Νά τηρηθούν οι Αττικοί μήνες, μέ τήν σειρά καί τήν διάρκεια που είχαν καί τίς εορτές καί επετείους τους. β) Η αρχή τού έτους όμως, η 1η Εκατομβαιώνος, εορτή τών Εισητηρίων, νά είναι σταθερή, καί νά ορισθή η 1η ημέρα μετά τό θερινό ηλιοστάσιο, η 22α Ιουνίου, ημέρα που κάθε δεκαεννέα χρόνια συμπίπτει καί μέ Νουμηνία, σύμφωνα καί μέ τήν απόλυτη παράδοση. Αυτό συνέβη τό 1982 καί θά ξανασυμβή τό 2001. Η περίοδος αυτή μπορεί νά ονομάζεται «Μέγας Ενιαυτός». γ) Τό σφάλμα που προκύπτει είναι τό ίδιο μέ αυτό, τού ισχύοντος διεθνώς, Γρηγοριανού ημερολογίου καί διορθώνεται εύκολα μέ τήν προσθήκη μίας μέρας στόν εμβόλιμο Ποσειδεώνα Β' (τών 11 ημερών), κάθε 4 χρόνια. Οι αντιστοιχίες τών δύο ημερολογίων, Αττικού καί Γρηγοριανού, θά είναι απόλυτα σταθερές καί τό Ελληνικό εορτολόγιο, εύχρηστο καί σαφές. δ) Τό ημερολόγιο αυτό θά πρέπει νά προβληθή απ' όλα τά μέσα που διαθέτει ο Αρχαιόφιλος κόσμος, μέ στόχο τήν ευρεία κι όχι ελιτίστικη χρήση του, καί τήν καθιέρωση τής παράλ-ληλης αναφοράς καί εορτολόγησης στά εκδιδόμενα, μεγάλης κυκλοφορίας ημερολόγια.
Η «ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ, Αείγνητος», από στό τεύχος αυτό, θά δημοσιεύει τό εορτολόγιο καί επετειολόγιο του επομένου τριμήνου. Είναι πιθανόν νά υπάρξουν λάθη ή παραλείψεις καί κάθε τεκμηριωμένη υπόδειξη είναι ευπρόσδεκτη καί επιθυμητή, γιά διορθώσεις καί συμπληρώσεις. Είμαστε επίσης ανοικτοί σέ κάθε συζήτηση καί γενικά κάθε βελτίωση στήν πρότασή μας, ώστε όλοι οι φορείς νά συμφωνήσουν καί νά προβάλλουν τήν τήρηση τού Εθνικού μας Ημερολογίου καί Εορτολογίου, σάν ένα από τά στοιχεία τού ανυπέρβλητου Πολιτισμού μας, που οφείλουμε νά αναβιώσουμε, αλλά καί νά εξελίξουμε.
Επαμεινώνδας Παντελεμίδης